Normy cholesterolu LDL, HDL, nie-HDL i trójglicerydy — jak interpretować wyniki?

Normy cholesterolu to zagadnienie, które w wielu z nas budzi pytania i wątpliwości. Zastanawiamy się jak czytać wynik lipidogramu, co oznacz cholesterol całkowity oraz czym jest norma LDL czy HDL. Aby móc podjąć odpowiednie leczenie w celu unormowania poziomu cholesterolu, niezbędne pozostaje nie tylko umiejętne odczytanie wyników, ale także ich właściwa interpretacja. Czym jest sam w sobie cholesterol? To nic innego jak niezbędny do życia lipid (substancja tłuszczowa), niezbędny między innymi do produkcji hormonów i budowy błon komórkowych. Cholesterol w większości wytwarzany jest przez wątrobę (nawet do 80% całego cholesterolu w organizmie). Pozostałe ilości dostarczamy wraz z pożywieniem – na przykład mięsem i nabiałem. Warto wiedzieć, że choć potocznie używanie się sformułowania “zły cholesterol” – tak naprawdę sam w sobie lipid nie jest zły. Niekorzystne mogą być jednak jego ilości czy proporcje. Ile wynosi prawidłowe LDL i co oznacza nie-HDL – norma? Jak interpretować wyniki cholesterolu, aby móc świadomie zadbać o swoje zdrowie oraz samopoczucie na co dzień? Przychodzimy z podpowiedziami.

Co zawiera lipidogram i czemu „cholesterol całkowity” to za mało?

Aby poznać poziom cholesterolu w organizmie należy wykonać badanie krwi, ukazujące nasz stan gospodarki tłuszczowej. To tak zwany “lipidogram” – pozwalający na zdiagnozowanie ewentualnych zaburzeń lipidowych, ocenę ryzyka zachorowania na choroby układu krążenia (na przykład miażdżycę), monitorowanie leczenia bądź diety. Lipidogram obejmuje najczęściej cholesterol całkowity – sumę wszystkich frakcji cholesterolu, krążących we krwi – LDL (tak zwany “zły cholesterol), HDL (nazywany “dobrym cholesterolem”) i trójglicerydy, czyli obecne w organizmie tłuszcze, stanowiące główny magazyn energii. Kiedy wykonujemy bardziej zaawansowane badanie, możemy spodziewać się też parametrów takich jak non-HDL cholesterol i wskaźnik ryzyka sercowo-naczyniowego. Niestety, wiele osób chcąc zbadać poziom lipidów, nadal decyduje się na wykonanie jedynie badania cholesterolu całkowitego. Dlaczego jest to błąd? Ponieważ cholesterol całkowity pokazuje sumę LDL, HDL i pozostałych frakcji (ogólnie, bez potrzebnego do dobrej diagnozy wyszczególnienia). Dopiero wykonanie lipidogramu z podziałem na konkretne “sekcje” może dać nam pełen, jakościowy obraz stanu organizmu pod kątem gospodarki tłuszczowej.

Cholesterol całkowity wysoki – co oznacza?

Twój lipidogram wykazał wysoki poziom cholesterolu całkowitego? To informacja, że warto jest wprowadzić konkretne zmiany w swoim stylu życia. Wysoki wynik TC może wynikać zarówno z diety bogatej w niekorzystne dla zdrowia tłuszcze, siedzącego trybu życia, nadwagi czy otyłości, jak i mieć podłoże genetyczne. Kiedy w naszej rodzinie występują choroby tarczycy lub cukrzyca typu 2 – ryzyko wystąpienia podobnych problemów u nas samych wzrasta. Wysoki cholesterol – przede wszystkim przy sporym LDL i niskim HDL – może spowodować miażdżycę, udar, zawał i choroby naczyń obwodowych. Stosowanie zdrowej diety, regularny ruch i (opcjonalnie) zażywanie przepisanych przez lekarza leków obniżających cholesterol, może przyczynić się do poprawy wyniku lipidogramu pod kątem TC.

LDL – norma i zawyżone – co oznacza i dlaczego jest najważniejszy?

LDL – z języka angielskiego “low-density lipoprotein”, nazywany potocznie “złym cholesterolem” – to parametr, na który warto zwracać szczególną uwagę. To frakcja cholesterolu, która bierze bezpośredni udział w rozwoju miażdżycy – przewlekłej choroby zapalnej tętnic. Co to oznacza w praktyce? Kiedy w organizmie znajduje się nadmiar LDL – powstają blaszki miażdżycowe, co przekłada się na wyższe ryzyko zachorowania na udar mózgu, zawał serca czy chorobę wieńcową. Warto wiedzieć, że to właśnie wskaźnik “złego cholesterolu” pozwala przewidywać ryzyko wystąpienia danej choroby w znacznie wyższym stopniu niż cholesterol całkowity. To parametr, na którym powinniśmy skupiać się nie bez powodu – jego obniżenie realnie wpływa na zmniejszenie liczby zawałów oraz udarów, dłuższe życie, a nawet lepszą jakość życia w wieku senioralnym. Jeśli chodzi o LDL – norma plasuje się na poziomie < 100 mg/dl. Im niższy poziom LDL – tym wolniejsze odkładanie się blaszek miażdżycowych, większa możliwość stabilizacji istniejących blaszek i niższe ryzyko pojawienia się nagłego zawału. Co ważne, pacjenci z istotnymi czynnikami ryzyka (na przykład palący papierosy czy chorujący na ciśnienie) mogą być objęci bardziej rygorystycznymi normami – nawet < 70 mg/dl.

HDL – norma i zawyżone – kiedy „wysokie HDL” pomaga, a kiedy nie wystarcza?

HDL – z języka angielskiego “high-density lipoprotein”, czyli “dobry cholesterol” – jeszcze nie tak dawno temu uchodził za wskaźnik, który – utrzymany w normie – gwarantował dobrą kondycję układu sercowo-naczyniowego. Dziś, kiedy temat poziomu cholesterolu został doskonale zgłębiony przez specjalistów, wiemy już, że sam “dobry cholesterol” nie wystarczy. Wysokie HDL nie jest oczywiście bez znaczenia – jak najbardziej może wspierać nas w sytuacji, gdy LDL pozostaje w normie: usuwając nadmiar cholesterolu z naczyń czy też wykazując działanie przeciwzapalne. W innym razie “dobry cholesterol” na niewiele może się zdać. Dla przykładu, kiedy HDL pozostaje w normie, a przy tym mamy zawyżony LDL – ryzyko zachorowania na miażdżycę jest jak najbardziej realne (wysokie HDL nie wystarcza, aby pozbyć się zagrożenia). Choć HDL pomaga chronić naczynia krwionośne – działa ochronnie jedynie do pewnego stopnia. Najkorzystniejszy scenariusz? Odpowiednie HDL w połączeniu z LDL w normie. W takiej sytuacji “zły cholesterol” nie odkłada się w naczyniach, a HDH tak czy inaczej wspiera jego usuwanie z organizmu oraz działa przeciwzapalnie.

Nie-HDL – norma i zbyt wysokie – kiedy naprawdę ma znaczenie? 

Innym, interesującym parametrem lipidogramu pozostaje nie-HDL – czyli wskaźnik występującego w całej krwi “złego cholesterolu”, obejmujący wszystkie francje poza HDL. W praktyce oznacza to, że nie-HDL to po prostu cholesterol całkowity, od którego odjęty został HDL (tak zwany “dobry cholesterol”). Dlaczego wynik nie-HDL jest istotny w całym lipidogramie? Ponieważ to właśnie on pozwala skuteczniej określić ryzyko pojawienia się chorób układu-sercowego niż sam LDL, a dodatkowo obejmuje wszystkie odkładające się w naczyniach frakcje (nie tylko LDL, ale również między innymi VLDL – lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości – czy IDL, czyli lipoproteiny o gęstości pośredniej). Kiedy parametry nie-HDL okazuje się najbardziej przydatny? Przede wszystkim w sytuacji, kiedy wynik trójglicerydów jest wysoki, kiedy chorujemy na cukrzycę typu 2, zmagamy się z otyłością i stanami zapalnymi w organizmie (w których sam poziom LDL może nie odzwierciedlać realnego ryzyka chorób). Jeśli chodzi o nie-HDL – norma przedstawia się następująco: <130 mg/dl. Każdy wynik powyżej tego pułapu powinien skłonić nas do ograniczenia tłuszczów nasyconych w diecie, zwiększenie spożycia błonnika oraz regularnego ruchu.

Co oznaczają trójglicerydy – norma i zbyt wysoki poziom?

Jednak HDL, LDL czy nie-HDL to niejedyne składowe lipidogramu – obecne są w nim także trójglicerydy, czyli wykorzystywany jako źródło energii tłuszcz we krwi. Z chemicznego punktu widzenia – to cząsteczka glicerolu z trzema kwasami tłuszczowymi (skąd wynika jej nazwa). Trójglicerydy krążą we krwi w postaci lipoprotein albo są “przechowywane” przez organizm w tkance tłuszczowej. Dlaczego rzetelny lipidogram powinien obejmować również ich poziom? Ponieważ to właśnie one pomagają określić ryzyko wystąpienia chorób serca oraz układu naczyniowego, a także wykryć zaburzenia metaboliczne – takie jak cukrzyca typu 2 czy insulipoporoność. Na podstawie ich wyniku lekarz może zachęcać też do wprowadzenia określonej diety i zmiany stylu życia. Jeśli chodzi o trójglicerydy – norma przedstawia się następująco: <150, bez zmian w przypadku osób z nadwagą.

Kiedy poziom trójglicerydów może okazać się problematyczny? Wtedy, gdy jest zbyt wysoki – a przy tym HDL pozostaje za niski, a LDL wykracza poza normę. W tej sytuacji zwiększa się nie tylko ryzyko udaru serca i miażdżycy, ale także ostrego zapalenia trzustki – stanu, w którym enzymy trzustkowe zaczynają trawić własny narząd. Wysokie trójglicerydy to często pierwsza motywacja do tego, aby wprowadzić zmiany w swoim życiu – regularny ruch, zdrowszą dietę i próby zredukowania masy ciała.

Cholesterol – normy: jak czytać wynik lipidogramu?

Aby móc odczytać wynik lipidogramu w prawidłowy sposób, należy znać normy poszczególnych parametrów. Tylko w ten sposób będziemy w stanie określić czy LDL, HDL, cholesterol całkowity czy trójglicerydy osiągają właściwy poziom. Jeśli chodzi o badanie na cholesterol – normy przedstawiają się następująco:

• cholesterol całkowity (TC) – norma: <200 mg/dL (5,2 mmol/L),
• LDL – norma: <100 mg/dL (2,6 mmol/L),
• HDL – norma: < 40 mg/dL (mężczyźni) / < 50 mg/dL (kobiety)
• trójglicerydy (TG) – norma: <150 mg/dL

Pamiętajmy, że im wyższy HDL tym lepiej – jednak bardzo wysoki wynik “dobrego cholesterolu” (na poziomie >80–90 mg/dL) może wiązać się z odwrotnym efektem. To właśnie dlatego tak wiele mówi się o zachowywaniu równowagi całego profilu lipidowego, która daje najlepsze rezultaty. Istotny pozostaje także poziom LDL – norma szczególnie ważna dla osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka (palącymi papierosy, chorującymi na cukrzycę i nadciśnienie). Kiedy nasze wyniki utrzymują się w tym przedziale – jak najbardziej możemy czuć się spokojnie. Jeśli jednak pozostają zawyżone, powinniśmy skonsultować je z lekarzem.

6 najczęstszych scenariuszy wyników lipidogramu – sprawdź, który dotyczy Ciebie 

Zastanawiasz się co oznacza wynik Twojego lipidogramu? Choć oczywiście zawsze należy skonsultować go z lekarzem, warto poznać ogólne informacje na temat najczęściej spotykanych “połączeń” parametrów.

LDL wysokie przy HDL w normie

Zawyżony “Zły cholesterol” i “dobry cholesterol” w normie to często spotykany duet – oznaczający, że we krwi znajduje się rzeczywiście sporo cholesterolu (który może powodować zachorowanie na miażdżyce i inne choroby naczyń krwionośnych). HDL w normie pomaga chronić serce poprzez transport cholesterolu do wątrobu – jednak tego rodzaju wynik wciąż oznacza jedno: nasz organizm pozostaje realnie zagrożony, bo choć HDL łagodzi skutki LDL, nie zmienia ryzyka zachorowania. Co możemy zrobić w tej sytuacji? Warto zacząć od wprowadzenia małych, codziennych kroków – zdrowszych posiłków, regularnego ruchu, rzucenia palenia i ograniczenia alkoholu. Pomocne przy wysokim LDL i HDL w normie okazuje się też utrzymywanie odpowiedniej masy ciała.

Cholesterol całkowity wysoki przy zawyżonym HDL

Jeśli wynik lipidogramu wskazał na wysoki poziom cholesterolu całkowitego przy jednocześnie zawyżonym HDL powinniśmy mieć świadomość, że w naszej krwi znajduje się zbyt dużo cholesterolu. Choć wysokie HDL oczywiście pomaga usuwać jego nadmiar – nie niweluje ryzyka zachorowania na choroby układu krążenia w znaczącym stopniu. Pamiętajmy jednak, że jeśli wynik HDL istotnie przekracza normę – w żadnym razie nie musi oznaczać dodatkowej ochrony. Czasem ta sytuacja jest wręcz niewskazana – ponieważ zbyt dużo HDL może nie wykazywać odpowiedniej skuteczności w usuwaniu nadmiaru LDL. Pamiętajmy, że przy tego rodzaju parametrach wysoki cholesterol całkowity może wynikać właśnie z wysokiego HDL – dlatego tak ważne jest, aby w tym przypadku wykonać pełen lipidogram (z LDL i trójglicerydami), aby lekarz mógł rzetelnie ocenić nasz stan zdrowia.

Trójglicerydy – norma przekroczona przy LDL w normie

Zawyżone trójglicerydy przy “złym cholesterolu” w normie to nadal ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych i zapalenia trzustki. Choć unormowany poziom LDL wskazuje na to, że “zły cholesterol” nie wymaga aktualnie naszej uwagi – całościowo profil lipidowy jak najbardziej potrzebuje zmian. Aby obniżyć trójglicerydy warto ograniczyć alkohol i cukry proste. Warto mieć na uwadze, że podwyższone TG mogą wynikać jednak nie tylko z niewłaściwej diety, ale również stosowania niektórych leków (na przykład sterydów), insulinooporności czy cukrzycy typu 2. Na szczęście do zmniejszenia poziomu trójglicerydów jak najbardziej można doprowadzić poprzez zmiany w stylu życia – regularny ruch, więcej warzyw i błonnika w diecie, stosowanie zdrowych tłuszczy. W obniżeniu TG pomaga też utrata masy ciała (zmniejszenie jej o nawet 5-10% powoduje wyraźną różnicę w wyniku – do 20% mniej trójglicerydów).

Wszystkie parametry zawyżone

Zbyt wysoki wynik LDL, HDL, trójglicerydów i cholesterolu całkowitego zwykle wskazuje na jeden bardzo istotny sygnał ostrzegawczy – dyslipidemię. To nic innego jak zaburzenie gospodarki lipidowej organizmu, zwiększający ryzyko zachorowania między innymi na udar, zawał, chorobę wieńcową i miażdżycę. Dyslipidemia może wynikać zarówno z aspektów genetyki, jak i być spowodowana dietą, otyłością, chorobami tarczycy, cukrzycą czy przyjmowaniem niektórych leków. W przypadku zawyżonych wszystkich parametrów lipidogramu konieczna pozostaje generalna zmiana stylu życia – niejednokrotnie połączona z lekami, jeśli ryzyko zachorowania jest wysokie. W tej sytuacji nie bez znaczenia jest też systematyczne kontrolowanie wyników. Co istotne, dyslipidemia może przez długi czas nie dawać żadnych objawów – dlatego tak ważne jest, by na bieżąco monitorować stan swojego organizmu.

Co oznacza wynik “na granicy”?

Lipidogram “na granicy” to wyniki, które pozostają nadal w normie, ale sięgają przy tym jej górnej granicy. Czasem o tego rodzaju wyniku mówi się również wtedy, gdy granica zostaje delikatnie przekroczona. To swego rodzaju sygnały ostrzegawczy, który – choć nie powinien wzbudzać paniki – należy potraktować poważnie. Kiedy wyniki lipidogramu uplasowane są “na granicy”, bez wprowadzenia konkretnych zmian w stylu życia, mogą stopniowo się pogarszać. To często pierwszy etap rozwoju dyslipidemii, który najczęściej wynika z siedzącego trybu życia, stresu, przyrostu masy ciała, niewłaściwej diety czy predyspozycji genetycznych. Tego rodzaju wynik należy skontrolować po około 6 miesiącach, podczas których zaczniemy zdrowiej się odżywiać, więcej ruszać i ograniczać alkohol. Jeśli jednak nic nie zmieni w naszym życiu – możemy spodziewać się niepokojących wyników przy następnym lipidogramie.

Wynik u osoby szczupłej – na co zwrócić uwagę?

Osoby szczupłe niejednokrotnie nie zwracają uwagi na poszczególne parametry lipidogramu – sugerując się tym, że przecież ich masa ciała pozostaje w normie, więc nie może dziać się nic złego. Warto wiedzieć, że w przypadku badania na cholesterol – normy pozostają takie same niezależnie od masy ciała. W praktyce oznacza to, że zbyt wysoki poziom LDL może być równie niebezpieczny dla osób z nadwagą jak i szczupłych, z kolei norma HDL nie uchroni nas przed wszystkimi zagrożeniami. Z kolei zbyt niski “dobry cholesterol” w przypadku osób z prawidłową wagą może wynikać z czynników genetycznych, palenia papierosów czy braku aktywności fizycznej. Choć wysokie trójglicerydy zwykle dotykają tych z nas, którzy mają nadwagę, jak najbardziej występują też u osób szczupłych – mających insulinoodporność, przyjmujących spore ilości alkoholu i cukrów prostych. Pamiętajmy, że na wynik lipidogramu zawsze warto spojrzeć całościowo (biorąc pod uwagę zarówno parametry takie jak HDL, LDL, cholesterol całkowity i trójglicerydy). Jeśli chodzi o cholesterol – normy dla osób z nadwagą, jak i wagą prawidłową, pozostają takie same. Gdy nasz wynik pozostawia wiele do życzenia, sprawdźmy predyspozycje genetyczne osoby szczupłej do wysokiego LDL i wprowadźmy konkretne zmiany: bogatą w błonnik dietę, zwiększoną aktywność fizyczną, ograniczenie palenia papierosów i picia alkoholu – pamiętając przy tym o systematyczności.

Jak przygotować się do badania, aby wynik TG nie był sfałszowany? 

Aby wynik trójglicerydów mógł być miarodajny, warto zadbać o kilka istotnych kwestii:

• post na 8-12 godzin przed badaniem – mowa tutaj nie tylko o niespożywaniu pokarmów, ale również napojów: soków, kawy, herbaty, alkoholu (który może podwyższyć poziom TG nawet u osób zdrowych),
• ogranicz intensywny wysiłek fizyczny – zadbaj o to, aby nie wykonywać treningu dzień przed badaniem (ze względu na to, że może on podnosić poziom trójglicerydów),
• poinformuj lekarza o lekach, które zażywasz – kortykosteroidy, beta-blokery, estrogeny, niektóre leki przeciwcukrzycowe i leki przeciwpsychotyczne mogą spowodować podwyższenie TG,
• zadbaj o odpowiednie nawodnienie – 0,5-1 litra wody rano wypite przed samym badaniem ułatwi pobranie krwi,
• unikaj stresu w dniu badania – na skutek którego może wydzielać się adrenalina i kortyzol, zwiększające wątrobową produkcję trójglicerydów.

Pamiętajmy, że jeśli chodzi o trójglicerydy – norma to poziom poniżej 150 mg/dl, a wszystkie wartości powyżej tej granicy powinny skłonić nas do wprowadzenia konkretnych zmian w stylu życia.

LDL, HDL, nie-HDL – norma przekroczona – co robić?

Kiedy lipidogram pozostawia wiele do życzenia, warto wprowadzić zmiany w stylu życia. Jeśli chodzi o obecny w naszym organizmie cholesterol – normy odgrywają tu najważniejszą rolę. By je zachować powinniśmy wprowadzić nie radykalne działania, których wdrożenie w codzienność wymaga sporo pracy, ale małe-wielkie kroki, jakie będziemy wykonywać każdego dnia. Co robić, aby zniwelować poziom “złego cholesterolu”, zadbać o trójglicerydy oraz poprawić HDL?

• Zadbaj o zdrową dietę – ogranicz tłuszcze trans oraz nasycone (obecne między innymi w maśle, margarynie, tłustym mięsie, fast-foodach), wprowadź błonnik do każdego posiłku oraz zwiększ spożycie kwasów tłuszczowych omega-3 (znajdziesz je między innymi w tłustych rybach i orzechach włoskich). W zadbaniu o prawidłowe parametry cholesterolu może pomóc Ci też ograniczenie alkoholu i cukrów prostych.

• Pamiętaj o systematycznym ruchu – warto wiedzieć, że aktywność fizyczna wykazuje pozytywny wpływ na nasz lipidogram, działając kardioprotekcyjnie. Co to oznacza w praktyce? Podczas wysiłku aerobowego spada poziom trójglicerydów, a “dobry cholesterol” wzrasta. Choć sam cholesterol całkowity może pozostawać stabilny lub ulegać delikatnej zmianie na lepsze, a LDL lekko spada – badania pokazują, że regularny wysiłek ma korzystny wpływ na lipoproteiny, zapobiegając tym samym chorobom serca.

• Dobierz odpowiednią suplementację – fitosteryny, berberyna, wiążące cholesterol i kwasy żółciowe w jelitach beta-glukany, błonnik rozpuszczalny czy katechiny to tylko kilka z wielu cennych składników aktywnych, pomagających w walce z cholesterolem. Warto pamiętać jednak, że aby dany suplement mógł przynieść nam oczekiwane efekty, konieczne pozostaje jego regularne przyjmowanie.

• Monitoruj poziom cholesterolu przy wsparciu lekarza – jeśli jesteś osobą zdrową, bez istotnych czynników ryzyka zachorowania na choroby układu krążenia, wykonuj lipidogram co 4-6 lat. Jeśli jednak posiadasz rodzinną historię chorób serca, jesteś seniorem, palisz papierosy, masz cukrzycę, otyłość bądź nadciśnienie – powinieneś wykonywać badanie przynajmniej raz na 2 lata.

Jak zadbać o cholesterol w normie?

Walka z cholesterolem powinna odbywać się na kilku płaszczyznach – poprzez dietę, aktywność fizyczność, ograniczenie stresu i przemyślaną suplementację. Połączenie wszystkich tych działań przy zachowaniu regularności może przynieść nam wspaniałe rezultaty. Ciekawą propozycją dla osób chcących bezpiecznie, skutecznie i naturalnie zniwelować poziom cholesterolu we krwi pozostają krople „Cholesterol w normie” – z rdestowcem japońskim, reishi, karczochem, kozieradką, kurkumą i mniszkiem lekarskim. Dzięki formie wygodnych kropelek – suplement diety oddziałuje na cały układ pokarmowy (nie, jak w przypadku kapsułki, wyłącznie w żołądku). Naturalna mieszanka przebadanych laboratoryjnie, certyfikowanych maceratów to rozwiązanie dla osób, które chcą skutecznie wspierać organizm w walce ze stanami zapalnymi, podwyższonym poziomem cholesterolu oraz dbać o układ sercowo-naczyniowy i wątrobę. Warto wiedzieć, że suplement diety w kroplach nie zawiera alkoholu – ponieważ nie są ekstraktami alkoholowymi – co oznacza, że mogą być przyjmowanie niezależnie od posiłku, zarówno przez sportowców, jak i osoby kierujące pojazdami.
Pamiętaj, że ostatecznie to, czy uzyskasz cholesterol w normie, zależy od Twojego stylu życia – to Ty decydujesz co zjesz, jak będzie wyglądał Twój dzień pod kątem aktywności, co jaki czas będziesz kontrolować swoją gospodarkę tłuszczową. Jeśli zależy nam na tym, aby przy HDL, nie-HDL i LDL norma nie została przekroczona, podchodźmy do zdrowia w sposób holistyczny i świadomy – realnie zmniejszając tym samym ryzyko zachorowania na poważne choroby układu sercowo-naczyniowego.