Czym jest dysbioza jelitowa i co jest jej przyczyną?

Jelita to wyjątkowe miejsce w naszym organizmie. To właśnie tutaj “zamieszkuje” cenna mikrobiota, która pomaga nam w trawieniu pokarmu, wspiera odporność i odgrywa ważną rolę, jeśli chodzi o samopoczucie na co dzień. Jelita produkują też ważne substancje – witaminy (takie jak K czy te z grupy B) oraz krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, niezbędne do zachowania zdrowia serca. Gdy równowaga jelit zostaje zaburzona – mówimy o dysbiozie jelitowej. To stan, wynikający zwykle z niewłaściwej diety, stresu czy częstej antybiotykoterapii, w którym “dobre” bakterie zaczynają tracić przewagę. W praktyce oznacza to, że niekorzystne dla zdrowia mikroorganizmy mogą zacząć nadmiernie się namnażać. Nie wszyscy wiedzą, że utrata równowagi przez jelita wpływa nie tylko na sam w sobie układ pokarmowy, ale na cały organizm. Czym dokładnie jest dysbioza oraz jakie są jej przyczyny?

Czym jest mikrobiota jelitowa i dlaczego ma znaczenie?

Mikrobiota jelitowa to nic innego jak złożony system mikroorganizmów – bakterii, grzybów, wirusów i innych drobnoustrojów, naturalnie zasiedlających jelita. Choć nie są widoczne gołym okiem – to właśnie one mają ogromny wpływ na nasze zdrowie oraz samopoczucie na co dzień. Mikrobiota jelitowa nie tylko rozkłada składniki pokarmowe – dzięki czemu wspiera trawienie – ale również reguluje odporność, poprawia metabolizm i dba o odporność. Ponieważ jelita komunikują się z mózgiem poprzez oś jelito-mózg – mikroorganizmy “zamieszkujące” jelita mogą oddziaływać na nastrój i funkcje poznawcze. Zdrowa mikrobiota to realne wsparcie produkcji neuroprzekaźników – serotoniny, dopaminy, GABA – oraz budowania odporności na stres. To właśnie dlatego zaburzenia jelitowe mogą być powiązane ze spadkiem pamięci czy koncentracji. Warto wiedzieć, że mikrobiota kształtuje się od momentu narodzin do nawet 3. roku życia. Choć u dorosłych pozostaje stosunkowo stabilna – nadal reaguje na styl żywienia, poziom stresu i przyjmowanie leków (na przykład antybiotyków). Ponieważ zaburzona mikrobiota sprzyja powstawaniu stanom zapalnym – które mają wpływ na funkcjonowanie mózgu – niejednokrotnie zwiększa ryzyko chorób neurologicznych.

Jaką rolę pełni mikrobiota w organizmie?

Mikrobiota działa na organizm wielokierunkowo – co oznacza, że pełni nie jedną, a kilka istotnych funkcji. Do najważniejszych z nich należą:

• Wsparcie metabolizmu i trawienia – mikrobiota jelitowa pozwala na przyswajanie składników odżywczych, których organizm nie wykorzystałby w pełni, działając samodzielnie. Pomagając w rozkładzie błonnika pokarmowego i innych polisacharydów, które pozostają trudne do strawienia – powoduje fermentację tych związków. W efekcie powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA): octan, maślan oraz propionian, które dostarczają energii komórkom nabłonka jelitowego, modulują metabolizm wątroby i zmniejszają ryzyko przewlekłych stanów zapalnych. Co więcej, krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe mają także wpływ na magazynowanie tłuszczu w organizmie i stężenie cukru we krwi. Warto wiedzieć, że mikrobiota jelitowa dodatkowo rzutuje na syntezę enzymów trawiennych – wspierając przy tym rozkład białek i tłuszczów – oraz reguluje perystaltykę jelit. W praktyce oznacza to, że zdrowa mikrobiota dba nie tylko o właściwe trawienie, ale również optymalizację wykorzystania składników odżywczych – co przyczynia się do utrzymania ogólnego dobrostanu naszego organizmu.

• Regulowanie odporności – ponieważ nawet 80% wszystkich komórek odpornościowych znajduje się w tkance limfatycznej jelit (tak zwany “GALT”), to właśnie one stanowią jedno z najważniejszych miejsc dla układu immunologicznego w organizmie człowieka. Komórki obejmują zarówno limfocyty T, B, makrofagi, jak i inne komórki dendrytyczne, a ich głównym zadaniem pozostaje kontrola środowiska jelit oraz reagowanie na patogeny – przy jednoczesnym tolerowaniu substancji nieszkodliwych (na przykład pokarmu czy symbiotycznych bakterii). Co więcej, mikrobiota “uczy” układ odpornościowy rozróżniania tego, które mikroby mogą być groźne, a które dnie – co przekłada się na jego właściwe reakcje w przypadku infekcji. Stymulując produkcję immunoglobulin A (lgA) – przyczynia się do stworzenia bariery, która chroni jelita przed szkodliwymi bakteriami, wirusami i pasożytami. 

• Komunikacja poprzez oś jelitowo-mózgową – obejmującą układ nerwowy, hormonalny oraz odpornościowy. Dzięki komunikacji mikroorganizmy wspierają produkcję neuroprzekaźników, regulujących nastrój, koncentrację i sen: GABA, dopaminę, serotoninę. To właśnie dlatego w przypadku zaburzeń mikrobioty może dochodzić do problemów z pamięcią czy koncentracją. Warto wiedzieć, że istotną rolę w przepływie informacji między jelitami a mózgiem odgrywa nerw błędny, który przekazuje sygnały w obie strony. Nie bez znaczenia pozostają również wydzielane przez jelita hormony i peptydy sygnałowe (na przykład kortyzol), które modulują odpowiedź organizmu na stres, wpływają na apetyt i metabolizm oraz uczestniczą w regulacji stanu zapalnego.

• Utrzymanie bariery jelitowej – mikrobiota realnie wspiera barierę jelitową poprzez wzmacnianie połączeń międzykomórkowych oraz stymulowanie przez niektóre komórki do produkcji śluzu – tworzącego fizyczną barierę dla patogenów. Co więcej, mikroorganizmy wytwarzają także peptydy i krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe SCFA, które hamują wzrost patogenów. Warto wiedzieć, że SCFA – szczególnie maślan – odpowiada za odżywianie komórek enterocytów (komórek nabłonkowych, wyściełających kosmki jelita cienkiego) oraz zwiększają ich odporność na uszkodzenia i stres oksydacyjny.

• Wpływ na rozwój dziecka – warto wiedzieć, że mikrobiota jelitowa ma wpływ także na rozwój dzieci (zarówno fizyczny, jak i neurologiczny). Jelita niemowlęcia zaczynają być kolonizowane przez mikroorganizmy już w pierwszych chwilach jego życia – kształtując w ten sposób układ odpornościowy. Mikrobiota ma swój udział również w rozwijaniu układu trawiennego – wspierając produkcję witamin, przyswajanie składników odżywczych, utrzymanie integralności bariery jelitowej – oraz układu nerwowego (sprzyjając produkcji neuroprzekaźników i hormonów niezbędnych do właściwego rozwoju funkcji poznawczych). Troska o odpowiednią kondycję mikrobioty od pierwszych dni życia – na przykład poprzez karmienie piersią – odgrywa ważną, długofalową rolę w utrzymaniu dobrego zdrowia dzieci.

Dysbioza jelitowa – co to jest?

Dysbioza jelitowa to stan, w którym naturalna równowaga mikrobioty zostaje zaburzona. W praktyce oznacza to, że korzystne dla zdrowia bakterie tracą przewagę nad potencjalnie szkodliwymi drobnoustrojami – bakteriami chorobotwórczymi, wirusami, grzybami. Co istotne, dysbioza nie oznacza jedynie namnażania się szkodliwych mikroorganizmów. Zmienia także różnorodność gatunkową i funkcjonalność mikrobioty – co przekłada się na osłabienie bariery jelitowej, nadmierną przepuszczalność jego ściany i zwiększoną podatność na stany zapalne. Zaburzenia mikrobioty mają wpływ na funkcjonowanie całego organizmu – układu pokarmowego, nerwowego, jak i immunologicznego, a za ich wywołanie odpowiada zwykle uboga w błonnik dieta, stres i zbyt częsta antybiotykoterapia. Coraz więcej badań wskazuje też, że dysbioza może być powiązana także z przewlekłymi stanami zapalnymi, zaburzeniami metabolicznymi czy problemami z koncentracją i nastrojem.

Czy dysbioza to choroba?

Choć dysbioza nie jest uznawana za chorobę, a za stan zaburzenia równowagi mikrobioty jelitowej, może przyczyniać się powstawania różnego rodzaju problemów zdrowotnych. Dysbioza nie jest jednostką chorobową z własną klasyfikacją medyczną – jednak ze względu na swój wielokierunkowy wpływ na organizm, stanowi czynnik rozwoju powstawania niektórych chorób. To sprawia, że może być powiązana z różnymi schorzeniami – zapaleniem jelita, otyłością, cukrzycą typu 2 czy zaburzeniami neurologicznymi. Nie wszyscy wiedzą, że dysbioza może prowadzić do osłabienia bariery jelitowej oraz nasilenia stanów zapalnych w organizmie – czyli do takich okoliczności, w których do krwiobiegu z łatwością przenikają szkodliwe, odpowiedzialne za wywołanie stanu zapalnego, bakterie oraz toksyny. Utrzymywanie się przewlekłego zapalenia sprzyja między innymi rozwojowi chorób metabolicznych. Co więcej, zmiany w mikrobiocie jelitowej mogą powodować także zmiany w funkcjonowaniu osi mózg – jelito – pogarszając nastrój, obniżając koncentrację oraz zwiększając ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych.

Czy dysbioza zawsze daje objawy?

Zaburzenia mikrobioty jelitowej nie zawsze dają konkretne objawy. W wielu przypadkach dysbioza przebiega bez wyraźnych symptomów – szczególnie na samym początku występowania. Ponieważ organizm posiada zdolność kompensowania zmiany w składzie mikroorganizmów przez pewien czas – zaburzenia mikrobioty mogą pozostać niezauważone. W przypadku dłuższego utrzymywania się dysbiozy mogą pojawić się symptomy – obejmujące nie tylko układ pokarmowy, ale również immunologiczny i nerwowy. 

Do najważniejszych z nich należą:

• wzdęcia,
• nadmierne gazy,
• bóle brzucha,
• zaparcia,
• biegunki,
• uczucie ciężkości po posiłku,
• przewlekłe zmęczenie,
• obniżenie nastroju,
• kłopoty z koncentracją,
• zwiększona podatność na infekcje,
• uczucie “przelewania” w jelitach,
• problemy skórne – na przykład trądzik,
• nieprzyjemny zapach z ust,
• wahania apetytu,
• pogorszenie tolerancji niektórych produktów – na przykład mlecznych i bogatych w błonnik fermentujący.

Przyczyny dysbiozy jelitowej – skąd się bierze?

Zaburzenia mikrobioty jelitowej są efektem wielu czynników – które sprawiają, że korzystne dla organizmu bakterie zaczynają tracić przewagę nad szkodliwymi. Jednym z najczęstszych powodów dysbiozy pozostaje jednak stosowanie leków – antybiotyków i innych środków farmakologicznych, jakie (choć działają pozytywnie na przyczynę danej choroby) niszczą korzystne bakterie jelitowe. Innym powodem występowania dysbiozy może być uboga w błonnik dieta. Pamiętajmy, że wysokoprzetworzona żywność nie służy naszym jelitom – ponieważ wartościowe składniki odżywcze stanowią niezbędny warunek do prawidłowego jej rozwoju. Inne czynniki, które mogą przyczynić się do powstania dysbiozy jelitowej, to między innymi przewlekły stres, brak lub niewielka aktywność fizyczna oraz nieregularny tryb dnia – które osłabiają odporność, zmieniając tym samym środowisko mikrobiologiczne jelit. W przypadku ryzyka wystąpienia dysbiozy, ważną rolę odgrywa również historia chorób. To, jakie infekcje i zatrucia pokarmowe przebyliśmy, może mieć wpływ na zwiększenie zagrożenia występowania zaburzeń mikrobioty.

Antybiotykoterapia i inne leki

Zarówno antybiotyki, jak i inne, niszczące bakterie leki mogą mieć wpływ na powstawanie dysbiozy. Dlaczego? Ponieważ działają nieselektywnie – niszcząc zarówno pożyteczne, jak i chorobotwórcze drobnoustroje. To właśnie dlatego antybiotykoterapia może zmniejszać różnorodność mikrobioty – co niejednokrotnie prowadzi do zwiększenia przewagi potencjalnie szkodliwych mikroorganizmów. Po odstawieniu antybiotyków lub innych działających nieselektywnie na bakterie leków, mikrobiota potrzebuje zwykle od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy, by częściowo wrócić do równowagi. Do których leków warto jest podchodzić z należytą ostrożnością? Przede wszystkim do leków przeciwbólowych (NSAUD), które mogą zwiększać przepuszczalność jelit, zmieniających pH żołądka inhibitorów pompy protonowej (IPP) oraz leków immunosupresyjnych (mogących powodować osłabienie odporności). Pamiętajmy, aby – jeśli musimy zażyć antybiotyki – stosować je zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza, a na czas antybiotykoterapii wzbogacić dietę o produkty bogate w probiotyki.

Dieta uboga w błonnik i wysokoprzetworzona żywność

Aby móc zrozumieć dlaczego to właśnie dieta w tak dużym stopniu ma wpływ na mikrobiotę – warto jest przeanalizować rolę błonnika, który stanowi główne źródło pożywienia dla korzystnych bakterii jelitowych. Dzięki fermentacji jaka wówczas zachodzi, powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) – octan, maślan i propionian. Ich rolą pozostaje między innymi wsparcie integralności bariery jelitowej, zapewnianie energii komórkom jelitowych oraz modulacja układu immunologicznego i metabolizmu. Im mniej błonnika w diecie – tym większe ryzyko zmniejszenia różnorodności mikrobioty oraz ograniczenia produkcji SCFA. Z kolei żywność wysokoprzetworzona – pełna konserwantów, cukru i tłuszczów nasyconych – “buduje” w organizmie środowisko, jakie sprzyja rozwojowi patologicznych drobnoustrojów. Zmniejszając liczbę korzystnych szczepów – może realnie osłabiać barierę jelitową oraz zwiększać stan zapalny w jelitach (co może skutkować dysbiozą). Sięgając po produkty fermentowane oraz ograniczając spożycie  między innymi gotowych dań, fast-foodów, słodyczy i napojów gazowanych – wspieramy mikrobiotę, niwelując tym samym ryzyko pojawienia się zaburzeń.

Przewlekły stres i brak snu

Przewlekły stres i brak snu mogą zmieniać pH jelit, wydzielanie śluzu, ruchliwość jelit i poziom SCFA – co oznacza, że często sprzyjają osłabieniu bariery jelitowej. Od tego już tylko krok do namnażania się patogenów oraz powstawania stanów zapalnych. Warto wiedzieć, że stres aktywuje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) oraz ma wpływ na poziom kortyzolu we krwi (który, wraz z innymi hormonami stresu, może zmieniać środowisko jelit). Co więcej, gdy organizm narażony jest na przewlekły stres – można zaobserwować spadek liczby korzystnych bakterii oraz namnażanie się tych szkodliwych. Z kolei niedobór snu – powodujący między innymi rozregulowanie hormonów takich jak leptyna, insulina czy grelina – przyczynia się do zmniejszenia różnorodności bakterii (zwiększając tym samym ryzyko wystąpienia zaburzeń mikrobioty). Nieregularny sen ma wpływ także na oś jelito-mózg – niejednokrotnie powodując pogorszenie nastroju, pamięci i koncentracji.

Przebyte infekcje i zatrucia pokarmowe

Przebyte infekcje i zatrucia pokarmowe mają nieodłączny wpływ na występowanie dysbiozy. Dlaczego? Przede wszystkim ze względu na bezpośrednie uszkodzenie mikrobioty, zmniejszenie liczby szczepów bakterii (co osłabia odporność jelit oraz sprzyja namnażaniu się szkodliwych mikroorganizmów) oraz zwiększa ryzyko nadmiernej przepuszczalności jelit. Kiedy występuje infekcja – bardzo często stosuje się antybiotykoterapię, która (działając nieselektywnie) niszczy zarówno patogeny, jak i wartościowe dla organizmu bakterie. W praktyce oznacza to, że nawet po wyleczeniu infekcji bądź zatrucia pokarmowego – mikrobiota może pozostawać osłabiona przez dłuższy czas. Warto wiedzieć, że występująca po infekcji dysbioza może realnie zwiększać podatność na kolejne zachorowania. Co więcej, niejednokrotnie ma wpływ również na zmniejszenie produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) i metabolizm – co często niesie ze sobą dalsze konsekwencje zarówno dla zdrowia jelit, jak i całego organizmu.

Niska aktywność fizyczna i nieregularny tryb życia

Ponieważ ruch i regularny tryb życia mają istotne znaczenie dla kondycji mikrobioty jelitowej – zwiększając liczbę oraz różnorodność korzystnych bakterii jelitowych – brak aktywności fizycznej może przekładać się na wyższe ryzyko wystąpienia dysbiozy. Brak ruchu sprzyja przewadze patogennych mikroorganizmów oraz niweluje populację pożytecznych szczepów – co naturalnie prowadzi do zaburzeń równowagi w mikrobiocie. To właśnie codzienny ruch ma ogromny wpływ na to, jak szybko przesuwa się treść pokarmowa. Brak aktywności powoduje spowolnienie procesu – co może powodować namnażanie niekorzystnych dla zdrowia bakterii. Co więcej, nieregularny rytm dnia, brak snu oraz pozostawanie w długotrwałym stresie może powodować zaburzenia komunikacji osi jelito-mózg, co niejednokrotnie prowadzi do zmian w wydzielaniu hormonów (na przykład kortyzolu). Nie wszyscy wiedzą, że siedzący tryb życia to również częsty powód powstawania stanów zapalnych w jelitach – co ułatwia przenikanie toksyn do krwiobiegu.

Czynniki, które mogą zwiększać ryzyko dysbiozy

Do grupy czynników, które mogą zwiększać ryzyko dysbiozy, należą:

• niewłaściwa dieta – uboga w błonnik, z dużą ilością żywności wysokoprzetworzonej,
• regularne spożywanie alkoholu,
• częste antybiotykoterapie,
• stosowanie niektórych leków,
• choroby przewlekłe – na przykład cukrzyca,
• pozostawanie w długotrwałym stresie,
• zaburzony rytm dobowy,
• brak aktywności fizycznej lub mała jej ilość,
• zanieczyszczenia środowiska,
• brak lub nadmierna higiena.

Objawy dysbiozy jelitowej – na co zwrócić uwagę?

Ze względu na stopniowe rozwijanie się dysbiozy – jej objawy mogą zostać niezauważone (szczególnie na początku występowania zaburzeń). To właśnie dlatego tak ważne jest, aby uważnie obserwować swój organizm. Najczęściej zauważalne symptomy to te “wysyłane” przez układ pokarmowy – wzdęcia, nadmierne gazy, ból brzucha, zaparcia, biegunki. Do tego rodzaju objawów należą także nieregularne wypróżnienia czy uczucie “przelewania się” w jelitach. Jednak oprócz objawów wskazujących typowo na układ pokarmowy, mogą pojawić się też niespecyficzne symptomy – związane z układem odpornościowym, nerwowym i hormonalnym: problemy skórne, wahania masy ciała, pogorszenie pamięci i koncentracji czy spadek nastroju. Reagując odpowiednio wcześnie na objawy dysbiozy – możemy wdrożyć odpowiednie kroki, mające na celu zadbanie o mikrobiotę jelitową.

Objawy ze strony układu pokarmowego

Do najpopularniejszych symptomów dysbiozy – ze strony układu pokarmowego – należą między innymi wzdęcia, nadmierne gazy, bóle brzucha oraz biegunki. Wystąpić może także uczucie ciężkości po posiłku, “przelewania” w jelitach, nieregularne wypróżnianie czy nietolerancja pokarmowa. Objawy ze strony układu pokarmowego mogą wynikać zarówno ze zmienionej motoryki jelit, fermentacji nieprzetworzonych w pełni składników pokarmowych przez patogenne bakterie oraz zaburzeń równowagi między korzystnymi i szkodliwymi dla zdrowia bakteriami. Ponieważ organizm nie trawi wszystkich składników tak samo efektywnie – treść pokarmowa może zalegać w jelitach, co prowadzi do dyskomfortu. Jeśli chodzi o nietolerancje pokarmowe (na przykład produktów mlecznych) – są one zwykle wynikiem zmniejszonej ilości enzymów trawiennych bądź nadmiernej fermentacji niektórych substancji (na przykład laktozy).

Objawy niespecyficzne, które mogą towarzyszyć zaburzeniom mikrobioty

Dysbioza jelitowa to nie zawsze objawy typowe dla układu pokarmowego. Często jej obecność ujawnia się poprzez symptomy niespecyficzne – związane z różnymi układami w organizmie. To objawy, które są mniej oczywiste, jednak tak samo ważne jak pokarmowe przy diagnostyce i wdrażaniu zmian dla zdrowia jelit. Do najważniejszych objawów niespecyficznych, które mogą towarzyszyć zaburzeniom mikrobioty, należą:

• Zmęczenie i spadek energii – rezultat niewłaściwego przyswajania składników odżywczych przez organizm.

• Wahania nastroju – drażliwość, pogorszenie samopoczucia czy występowanie lęku może wynikać z zaburzonej komunikacji osi mózg-jelito.
• Pogorszenie  pamięci i koncentracji – ponieważ jelita “komunikują” się z mózgiem, w przypadku zaburzeń mikrobioty może dochodzić do zaburzeń w przekazywaniu sygnałów nerwowych i hormonalnych, a także do zmniejszonej produkcji neuroprzekaźników (serotoniny, dopaminy czy GABA). Skutkiem tego mogą pozostawać trudności w zapamiętywaniu nowych informacji oraz obniżenie uwagi i koncentracji.

• Osłabienie odporności – co stanowi efekt zmniejszenia produkcji przeciwciał. Obniżona zdolność organizmu do obrony przed patogenami naturalnie zwiększa podatność na różnego rodzaju infekcje.

• Zwiększenie lub zmniejszenie apetytu – ponieważ dysbioza może wpływać na regulację hormonów sytości i głodu, może prowadzić do zwiększenia bądź zmniejszenia łaknienia. To właśnie dlatego w przypadku zaburzeń mikrobioty można zaobserwować między innymi trudności z utratą wagi oraz napady głodu.

• Problemy skórne – ze względu na ważny udział mikrobioty w modulacji reakcji zapalnych w organizmie – problemy skórne (takie jak egzema, trądzik, wysypka czy łuszczyca) mogą być sygnałem występujących w niej zaburzeń. Warto wiedzieć, że wzrost prozapalnych cytokin niejednokrotnie objawia się na skórze – co zwiększa podatność na występowanie różnego rodzaju zmian.

• Zaburzenia metaboliczne – nie wszyscy wiedzą, że mikrobiota jelitowa reguluje hormony oraz metabolizm – dlatego też jej zaburzenie może prowadzić do nadmiernej produkcji kortyzolu. Jego podwyższony poziom często wiąże się ze zwiększeniem stanu zapalnego w organizmie oraz osłabienia odpowiedzi immunologicznej. Co więcej, mikrobiota – wpływając na gospodarkę cukrową i lipidową – może prowadzić do podwyższenia poziomu glukozy we krwi, sprzyjając tym samym otyłości, cukrzycy typu 2 oraz insulinooporności.

• Trudności z zasypianiem – czy zaburzenia mikrobioty mają cokolwiek wspólnego ze snem? Jak najbardziej. Ponieważ mikrobiota jelitowa uczestniczy między innymi w produkcji neuroprzekaźników i hormonów regulujących sen (na przykład serotoniny) – dysbioza może objawiać się pogorszeniem jakości snu czy trudnościami z zasypianiem.

Warto wiedzieć, że objawy niespecyficzne mogą pojawiać się równolegle z symptomami ze strony układu pokarmowego. Uważna obserwacja organizmu to pierwszy krok do tego, by móc odpowiednio wcześnie wdrożyć odpowiednie kroki w kierunku troski o mikrobiotę.

Dysbioza jelitowa a diagnostyka – jak szukać przyczyny dolegliwości?

Ponieważ dysbioza jelitowa nie jest chorobą, a zaburzeniem mikrobioty – jej zdiagnozowanie bywa wyzwaniem dla wielu osób. Możliwość wystąpienia niespecyficznych objawów sprawia, że wykrycie zaburzeń mikrobioty nie należy do najłatwiejszych, jednak nie jest niemożliwe. Jak szukać przyczyny niechcianych dolegliwości? Pierwszym krokiem pozostaje zawsze dokładne przeanalizowanie swojego stylu życia. W tym celu warto wybrać się na wywiad zdrowotny do lekarza lub dietetyka, w którym specjalista pochyli się nad naszą dietą, historią chorób (w tym tych, które wymagały stosowania antybiotyków), poziomem stresu czy ilością aktywności fizycznej. Kolejny etap to obserwacja swojego organizmu, w której może pomóc systematyczne prowadzenie dziennika dolegliwości. To właśnie w nim warto jest zapisywać symptomy (zarówno te ze strony układu pokarmowego, jak i niespecyficzne) – wzdęcia, biegunki, problemy ze snem, napady głodu, wahania nastroju. Chociaż nie istnieje jeden sprawdzony test potwierdzający dysbiozę – możemy skorzystać z narzędzi, które pozwalają na ocenę składu i funkcjonowania mikrobioty:

• badanie kału – określające między innymi obecność markerów stanu zapalnego oraz poziom krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA),
• badania serologiczne i biochemiczne – takie jak poziom metabolitów mikrobioty,
• testy oddechowe – w celu wykrycia ewentualnej nadmiernej fermentacji w jelitach.

W diagnostyce znaczenie ma też eliminacja konkretnych produktów w diecie, zredukowanie poziomu stresu, ograniczenie leków czy wprowadzenie probiotyków – na których podstawie lekarz może ocenić, które z czynników mają rzeczywisty wpływ na mikrobiotę. Warto wiedzieć, że diagnostyka dysbiozy jelitowej często wymaga połączenia pracy kilku specjalistów – na przykład dietetyka i gastroenterologa, którzy zadbają zarówno o zmiany w diecie, jak i wykonanie odpowiednich badań laboratoryjnych.

Co pomaga przy dysbiozie jelitowej – czyli jak wspierać mikrobiotę na co dzień?

Zdrowa mikrobiota to nie tylko właściwa praca układu pokarmowego, odporność na odpowiednim poziomie czy wysoka koncentracja. To dobre samopoczucie na co dzień – tak ważne dla każdego z nas. Podstawą dbania o mikrobiotę pozostaje zdrowa i przemyślana dieta – bogata w błonnik oraz produkty fermentowane. Nie bez znaczenia jest też aktywność fizyczna – im więcej ruchu, tym lepiej dla naszych jelit – redukcja stresu i troska o sen. Co istotne, warto zwrócić uwagę również na stosowanie antybiotyków (które niszczą nie tylko szkodliwe mikroorganizmy, ale również korzystne dla zdrowia bakterie). Pamiętajmy, że nawet niewielkie, codzienne zmiany mogą przyczyniać się do utrzymywania mikrobioty na odpowiednim poziomie. Ponieważ zadbana mikrobiota to prawdziwy sprzymierzeniec naszego organizmu – warto jest podejść do niej poważnie, mając na uwadze jej wpływ nie tylko na układ pokarmowy, ale również pozostałe układy w organizmie.

Dieta wspierająca mikrobiotę jelitową – co jeść, by uniknąć dysbiozy?

Istotnym elementem troski o mikrobiotę  pozostaje różnorodna dieta. Co powinno znaleźć się na naszych talerzach, aby zadbać o jelita? Przede wszystkim są to:

• Probiotyki – żywe mikroorganizmy, które – podawane w odpowiednich ilościach – przynoszą konkretne korzyści zdrowotne: przywrócenie równowagi mikrobiocie (poprzez zwiększenie ilości korzystnych bakterii), wzmacnianie bariery jelitowej czy modulację układu odpornościowego. Do najpopularniejszych szczepów należą Lactobacillus oraz Bifidobacterium, które biorą udział w wytwarzaniu serotoniny, dopaminy i GABA. Nie wszyscy wiedzą, że systematyczna kolonizacja jelit wartościowymi bakteriami może realnie wspierać odporność psychiczną, łagodzić reakcje stresowe oraz niwelować uczucie lęku i rozdrażnienia. Probiotyki znajdziemy między innymi w produktach takich jak kiszonki, kefir i jogurt naturalny.

• Prebiotyki – produkty bogate w błonnik – czyli pożywkę dla korzystnych bakterii, które dzięki fermentacji wytwarzają cenne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA): octan, maślan i propionian. Kwasy odżywiają komórki jelitowe, wzmacniają ich barierę oraz wspierają metabolizm. Dodatkowo SCFA wpływają na produkcję neuroprzekaźników, które są odpowiedzialne za komunikację jelit z mózgiem. To właśnie dlatego regularne spożywanie warzyw, owoców oraz roślin strączkowych wspiera nie tylko sam w sobie układ pokarmowy, ale również dba o dobry nastrój, koncentrację, pamięć i odporność na stres.

Łącząc spożywanie produktów bogatych w probiotyki z tymi, które zawierają prebiotyki – zapewniamy swojej mikrobiocie to, co najlepsze. Dlaczego? Ponieważ nie tylko dostarczamy jej korzystnych bakterii, ale również zapewniamy im najlepszą pożywkę – dzięki czemu mogą się namnażać i zwiększać swoją aktywność.