Jak rozpoznać niedobory witamin z grupy B? Objawy i przyczyny

Czy wiesz, że niedobór witamin z grupy B mogą dotyczyć nawet 2 miliardów osób na świecie? To sporo – na tyle, że braki witamin z tej konkretnej grupy uznawane są dziś za powszechny problem. Brak witamin z grupy B to nic innego jak stan, w którym organizm człowieka nie posiada wystarczającej ilości jednej lub więcej witamin z tej konkretnej grupy – w skład której wchodzi między innymi tiamina, ryboflawina, niacyna oraz biotyna. Jeśli chodzi o niedobór witamin z grupy B a zmęczenie – to właśnie zaburzony metabolizm energetyczny (a wraz z nim uczucie znużenia i ogólnego osłabienia organizmu) bardzo często jako pierwsze informuje nas o zaistniałych, negatywnych zmianach. Jak rozpoznać niedobory witamin z grupy B, dlaczego jest to tak ważne oraz jakie są przyczyny niedoboru? Podpowiadamy!

Czym są witaminy z grupy B i jaką pełnią rolę w organizmie?

Witaminy z grupy B to 8 konkretnych witamin, których niedobór może prowadzić do realnych procesów chorobowych. To witaminy rozpuszczalne w wodzie – co oznacza, że nie są one magazynowane w organizmie (z wyjątkiem kobalaminy) i możemy tracić je chociażby przy intensywnym wysiłku. Witaminy z grupy B wykazują wrażliwość na ciepło, tlen i światło – dostarczane z pożywienia mogą tracić składniki odżywcze na skutek gotowania i przechowywania. Co ciekawe, każda z nich zapewnia nieco inne działanie i nie może zostać całkowicie zastąpiona przez inną. Witaminy z grupy B odpowiadają między innymi z metabolizm energetyczny oraz prawidłową pracę układu nerwowego. Warto wiedzieć, że to właśnie one działają jako koenzymy lub prekursory koenzymów – co oznacza, że odpowiadają za właściwy przebieg reakcji enzymatycznych w metabolizmie (na przykład poprzez produkcję DNA i RNA – w przypadku witaminy B9 i B12). Nie wszyscy wiedzą, że długotrwały brak witamin z grupy B w organizmie może spowodować nie tylko poważne, trudne do wyleczenia stany – na przykład chorobę beri-beri – ale również, w skrajnych przypadkach, śmierć.

Jaką rolę pełni każda z witamin z grupy B w organizmie?

• B1 – tiamina – produkuje energię (ATP), uczestniczy w metabolizmie aminokwasów rozgałęzionych, wspiera pracę układu nerwowego i mięśni serca,
• B2 – ryboflawina – chroni komórki przed stresem oksydacyjnym, pomaga w utrzymywaniu prawidłowego widzenia, uczestniczy w produkcji kortyzolu,
• B3 – niacyna (PP) – wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i skóry, reguluje poziom cholesterolu, pełni ważną rolę w procesie produkowania energii,
• B5 – kwas pantotenowy – dba o zdrowie skóry, włosów i paznokci, chroni organizm przed infekcjami, poprawia koncentrację,
• B6 – pirydoksyna – uczestniczy w produkcji hemoglobiny, chroni naczynia krwionośne, pozytywnie wpływa na nastrój,
• B7 – biotyna – wzmacnia strukturę włosów i paznokci, niweluje stany zapalne skóry, dba o prawidłowy poziom glukozy w organizmie,
• B9 – kwas foliowy – zapobiega wadom cewy nerwowej (niezwykle ważna witamina dla kobiet w ciąży), zapobiega anemii, zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych,
• B12 – kobalamina – uczestniczy w produkcji erytrocytów w szpiku kostnym, pomaga w utrzymaniu odpowiedniego poziomu energii i koncentracji, dba o odpowiedni poziom homocysteiny (co zmniejsza ryzyko pojawienia się chorób na tle sercowo-naczyniowym).

Brak wystarczającej ilości witamin z grupy B w organizmie bardzo często kojarzony bywa z uczuciem znużenia ze względu na zaburzony metabolizm energetyczny. Nic dziwnego – jeśli chodzi o niedobór witamin z grupy B a zmęczenie, najistotniejszą rolę w produkowaniu energii odgrywają witaminy takie jak B6, B9 i B12. To właśnie ich stosowanie w diecie i regularna suplementacja sprawiają, że zmęczenie zmniejsza się – a my czujemy się lepiej w ciągu dnia. 

Dlaczego niedobory witamin z grupy B są tak częste?

Jak rozpoznać niedobór witamin z grupy B oraz z czego może on wynikać? Jak się okazuje, przyczyną braku witamin z grupy B może być: 

• Dynamiczny styl życia – szybkie tempo na co dzień, nieregularne posiłki, picie alkoholu oraz obróbka żywności sprawiają, że coraz trudniej jest dostarczać nam odpowiednich ilości witamin z grupy B,
• Zła dieta – styl żywienia ubogi w witaminy z grupy B to codzienność wielu osób. Sytuacji nie ułatwia fakt, że niektóre witaminy obecne są zaledwie w jednej grupie produktów – dla przykładu kobalamina występuje wyłącznie w produktach odzwierzęcych, z kolei kwas foliowy głównie w roślinach strączkowych i zielonych warzywach.
• Nadmierny stres – długotrwałe napięcie może prowadzić do przyspieszenia metabolizmu witamin z grupy B, co oznacza zwiększenie zapotrzebowania organizmu na poszczególne witaminy.
• Zachorowanie na konkretną chorobę – wątroby, trzustki, nerek, przewodu pokarmowego (na przykład celiakii czy choroby Crohna). Zwiększone zapotrzebowanie na witaminy z grupy B pojawia się też przy alkoholizmie oraz przewlekłych infekcjach.

Nie ulega wątpliwości, że w aktualnych, niezwykle dynamicznych czasach, coraz więcej osób narażonych jest na brak witaminy z grupy B. To właśnie dlatego tak ważne jest nie tylko stosowanie bogatej w nie diety, ale również regularne suplementowanie – szczególnie wtedy, kiedy należymy do grupy osób szczególnie narażonej na niedobory.

Przyczyny niedoborów witamin z grupy B

Rozpoznanie przyczyny niedoboru witamin z grupy B to pierwszy krok do wdrożenia skutecznego leczenia. Co najczęściej powoduje brak witamin oraz jak rozpoznać niedobór witamin z grupy B?

• Niewłaściwa dieta – styl żywienia wielu z nas nie zaspokaja dziennego zapotrzebowania na każdą z witamin z grupy B. W przypadku niedoboru witaminy B12 – zwykle wynika on z przebywania na diecie wegetariańskiej lub wegańskiej, z kolei unikanie warzyw oraz produktów pełnoziarnistych może wiązać się z brakami witamin takich jak B1, B2, B3, B9.
• Picie alkoholu – nadmierne przyjmowanie napojów alkoholowych może powodować niedobór takich witamin z grupy B jak B1, B6, B9 czy B12. Alkohol nie tylko zmniejsza powierzchnię wchłaniania w jelitach, ale także zwiększa wydalanie witamin z grupy B wraz z moczem.
• Stosowanie niektórych leków – przyjmowanie niektórych leków rzeczywiście może prowadzić do niedoborów witamin z grupy B. Mowa tutaj przede wszystkim o metforminie (obecnej w lekach przeciwcukrzycowych), która może zmniejszać wchłanianie kobalaminy w jelicie oraz lekach przeciwpadaczkowych (przyspieszających metabolizm witaminy B6 i B9). Stosując leki zobojętniające kwas żołądkowy i diuretyki – również zwróćmy szczególną uwagę na poziom witamin z grupy B w trakcie ich przyjmowania.
• Zaburzenia wchłaniania – stany, w których organizm nie przyswaja wystarczającej ilości składników odżywczych z przewodu pokarmowego, mogą prowadzić do poważnych niedoborów witamin z grupy B. Zaburzenia wchłaniania wynikają najczęściej z chorób jelita cienkiego, wątroby i trzustki, resekcji (usunięcia części narządu), choroby alkoholowej oraz przewlekłych infekcji jelitowych.
• Zbyt intensywny i częsty wysiłek fizyczny – ponieważ witaminy z grupy B to witaminy rozpuszczalne w wodzie, osoby aktywne, trenujące tracą je wraz z każdym wysiłkiem. Połączenie dużej ilości ruchu z brakiem uzupełniania witamin dietą czy suplementacją może bardzo szybko doprowadzić do niedoborów. To właśnie dlatego tak ważne jest, aby sportowcy pamiętali o regularnej suplementacji.

Chociaż brak witamin z grupy B w organizmie wielu osobom może wydawać się niegroźny, a wręcz błahy – warto mieć na uwadze, że nieleczone niedobory mogą prowadzić nie tylko do ciężkich chorób, ale również – w skrajnych sytuacjach – do śmierci. Pamiętajmy, że w sytuacji, kiedy za problemy zdrowotne odpowiada nie pojedyncza przyczyna, a przyczyny (na przykład wtedy, gdy niedobory wynikają zarówno ze stosowania leków, jak i złą dietą) – powinniśmy wdrożyć konkretne zmiany na obu tych płaszczyznach (ponieważ zniwelowanie jednej z nich wcale nie musi oznaczać pozbycia się niedoboru). Jeśli chodzi niedobór witamin z grupy B a układ nerwowy – najważniejszą funkcję pełnią wówczas witaminy takie jak B1, B6, B9 czy B12. To właśnie ich brak może doprowadzić między innymi do depresji, lęków, zaburzeń pamięci.

Ogólne objawy niedoboru witamin z grupy B

Do najważniejszych, ogólnych symptomów braku witamin z grupy B należą:

• Zmęczenie i osłabienie – jeśli chodzi o niedobór witaminy z grupy B a zmęczenie, pozostaje ono ściśle z nim związane. Do tego stopnia, że za podstawowy objaw tego niedoboru uznaje się spadek sił witalnych. Dzieje się tak, ponieważ wiele witamin z grupy B odpowiada za metabolizm energetyczny – co oznacza, że kiedy brakuje nam witamin, odczuwamy mniej sił na co dzień.
• Problemy neurologiczne – na skutek niedoborów mogą wystąpić również zaburzenia równowagi oraz mrowienie i drętwienie kończyn. Jeśli chodzi o niedobór witamin z grupy B a układ nerwowy, odgrywają one jedną z najważniejszych ról – wspierając pracę synaps, odpowiadając za syntezę neuroprzekaźników, stymulując regenerację komórek nerwowych.
• Brak apetytu – ze względu na udział witamin z grupy B w produkcji enzymów trawiennych, może pojawić się zmniejszone łaknienie,
• Drażliwość – apatia, senność, zdenerwowanie to częste objawy, wskazujące na niedobory witamin z grupy B,
• Problemy z koncentracją i pamięcią – gdy brakuje nam witamin z grupy B, bardzo łatwo o zaburzenia neurologiczne. Dzieje się tak za sprawą udziału tych witamin z produkcji neuroprzekaźników oraz metabolizmie energetycznym mózgu,
• Zaburzenia snu – ponieważ witaminy z grupy B w dużej mierze dbają także o regulację rytmu dobowego, w przypadku ich braku w organizmie mogą pojawić się problemy ze snem,
• Suchość skóry – łuszcząca się, przesuszona skóra jest najczęściej wynikiem braku biotyny, jednak może dotyczyć także witaminy B2, B3 czy B6. 
• Pękające kąciki ust – tak zwane “zajady” to jeden z symptomów braku witamin B2 i B6,
• Wypadanie włosów – jeśli zauważamy u siebie utratę włosów, jak najbardziej może świadczyć ona o niedoborze biotyny, kwasu foliowego, pirydoksyny czy niacyny,
• Niedokrwistość – anemia jest ściśle związana z niedoborami witamin z grupy B (szczególnie witaminą B6, B9 i B12).

Objawy niedoboru witaminy B1 – tiaminy

Jak rozpoznać niedobór witamin z grupy B, a konkretnie witaminy B1 – tiaminy? Między innymi po objawach takich jak:

• zmęczenie i osłabienie,
• drażliwość,
• zaburzenia snu,
• nudności,
• spadek masy ciała,
• mrowienie i drętwienie kończyn,
• przyspieszone bicie serca,
• niskie ciśnienie krwi.

W zaawansowanym niedoborze tiaminy może pojawić się zagrażająca życiu, “mokra” postać choroby beri-beri – spowodowana zatrzymaniem soli i wody przez nerki. Jeśli mowa o niedoborze witamin z grupy B a układzie nerwowym – warto mieć na uwadze, że osoby niedożywione oraz chorujące na alkoholizm niejednokrotnie doświadczają także encefalopatii Wernickego: ostrego stanu neurologicznego, objawiającego się zaburzeniami świadomości, oczopląsem i niestabilnym chodem.

Objawy niedoboru witaminy B2 – ryboflawiny

Jakie symptomy wskazują na niedobór witaminy B2 – ryboflawiny? Między innymi są to kwestie takie jak:

• zmęczenie i osłabienie,
• pęknięcia w kącików ust – tak zwane “zajady”,
• niepokój,
• problemy z koncentracją,
• suchość skóry,
• zaburzenia metabolizmu żelaza,
• zapalenie skóry wokół nosa i oczu,
• kłopoty ze snem.

Chociaż skrajny niedobór witaminy B2 – ryboflawiny – jest stosunkowo rzadki, ze względu na zaburzenia metabolizmu żelaza może doprowadzić do anemii. Inne symptomy typowe dla szczytowego niedoboru witaminy B2 to ciężkie łuszczenie się skóry, zapalenie języka (tak zwany “malinowy język”), nasilająca się apatia oraz światłowstręt.

Objawy niedoboru witaminy B3 – niacyny

Czym objawia się niedobór witaminy B3 – niacyny? Chcąc ocenić jej poziom w swoim organizmie, warto zwrócić uwagę na:

• łuszczenie się skóry,
• podrażnienie błon śluzowych,
• zaburzenia koncentracji,
• rozdrażnienie,
• bóle brzucha,
• nudności,
• biegunki,
• zmniejszenie łaknienia,
• ogólne osłabienie organizmu.

Chorobą skórną – typową dla przewlekłego niedoboru niacyny – pozostaje pelagra, charakteryzująca się łuszczeniem oraz zaczerwienieniem skóry (przede wszystkim na twarzy, dłoniach, stopach i szyi), kłopotami trawiennymi (nudności, wymioty, biegunki) oraz wzmożoną drażliwością i apatią. Nieleczona pelagra może prowadzić do ciężkiego wyniszczenia organizmu.

Objawy niedoboru witaminy B5 – kwasu pantotenowego

Jak rozpoznać niedobór witamin z grupy B – a dokładnie kwasu pantotenowego? Do najważniejszych symptomów niedoboru witaminy B5 należą:

• zaburzenia snu,
• spadek energii,
• ból brzucha,
• łuszcząca się skóra – również na dłoniach i stopach,
• problemy z pamięcią i koncentracją,
• kłopoty z wchłanianiem tłuszczów,
• łagodne stany zapalne skóry.

Ponieważ kwas pantotenowy występuje w wielu produktach spożywczych, jego niedobory pozostają stosunkowo rzadkie. W przypadku ciężkich niedoborów może pojawić się uczucie mrowienia lub pieczenia w stopach, a także zaburzenia neurologiczne i metaboliczne.

Objawy niedoboru witaminy B6 – pirydoksyny

Po czym poznać brak witaminy B6 – pirydoksyny – w organizmie? Przede wszystkim po objawach takich jak:

• zapalenie języka – tak zwany “malinowy język”,
• pęknięcia w kącikach ust,
• łuszcząca, zaczerwieniona skóra,
• trudności z koncentracją i zapamiętywaniem,
• drażliwość,
• uczucie niepokoju,
• występowanie koszmarów nocnych,
• brak apetytu,
• nudności,
• zmęczenie,
• zaburzenia syntezy hemu – czerwonego barwnika krwi,
• drętwienie i mrowienie kończyn,
• zwiększenie poziomu homocysteiny – aminokwasu, który witamina B6 przekształca w cysteinę. Wysoka homocysteina nieodłącznie wiąże się z podwyższonym ryzykiem wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych.

W przypadku ciężkich niedoborów pirydoksyny mogą pojawić się także napady padaczkowe. Warto wiedzieć, że objawy niedoboru witaminy B6 bardzo często idą w parze z niedoborami innych witamin z grupy B – dlatego tak ważne jest, aby odpowiednio wcześnie zgłosić się do lekarza i wykonać podstawowe badania.

Objawy niedoboru witaminy B7 – biotyny

Do najważniejszych objawów niedoboru witaminy B7 – biotyny należą:

• łuszcząca się, zaczerwieniona skóra,
• wypadanie i łamliwość włosów,
• spadek koncentracji,
• pojawiające się wokół oczu, nosa i ust wysypki,
• nudności,
• wymioty,
• zmniejszenie apetytu.

Choć niedobór witaminy B7 pozostaje stosunkowo rzadki – ze względu na jej obecność w wielu produktach spożywczych – jak najbardziej jest możliwy. Nie wszyscy wiedzą, że dotyka on przede wszystkim osoby długotrwale przyjmujące surowe białka jaj, stosujące antybiotykoterapię oraz zaburzeniami wchłaniania. Jeśli chodzi o niedobór witamin z grupy B a układ nerwowy – brak biotyny może powodować zmęczenie oraz apatię. Wszystko za sprawą uczestnictwa witaminy B7 w produkcji kwasów tłuszczowych i lipoprotein, które stanowią budulec osłonki mielinowej neuronów.

Objawy niedoboru witaminy B9 – kwasu foliowego

W jaki sposób organizm może komunikować o braku witaminy B9 – kwasu foliowego – w diecie? Między innymi poprzez:

• objawy takie jak bladość skóry, duszności, zawroty głowy – anemia megaloblastyczna jest jednym z najbardziej typowych symptomów niedoboru kwasu foliowego,
• drażliwość,
• kłopoty z pamięcią,
• bolesny, czerwony język,
• pęknięcia w kącikach ust,
• brak apetytu,
• wady cewy nerwowej płodu – w przypadku kobiet w ciąży,
• podwyższony poziom homocysteiny – aminokwasu, który jest produktem pośrednim metabolizmu metioniny. Wysoka homocysteina może pojawiać się na skutek nie tylko niedoboru witaminy B9, ale również B6 i B12,
• osłabienie organizmu – jeśli chodzi o niedobór witamin z grupy B a zmęczenie, kwestie te jak najbardziej idą ze sobą w parze. Dzieje się tak za sprawą produkcji krwinek czerwonych, w której uczestniczy kwas foliowy – gdy brakuje go w organizmie, powstają zbyt duże krwinki, które gorzej transportują tlen (co przekłada się na uczucie osłabienia, senność, szybkie męczenie się w trakcie wysiłku).

Objawy niedoboru witaminy B12 – kobalaminy

Objawy niedoboru witaminy B12 to:

• anemia megaloblastyczna – osłabienie, bladość skóry, duszności, zawroty głowy, kołatanie serca,
• podwyższony poziom homocysteiny – typowy nie tylko dla niedoboru kobalaminy, ale także pirydoksyny i kwasu foliowego,
• zaburzenia neurologiczne – takie jak drętwienie rąk i nóg, mrowienie w kończynach, tak zwana “mgła mózgowa”, problemy z pamięcią i koncentracją,
• stany lękowe,
• depresja,
• tak zwane “zajady”,
• zapalenie języka,
• biegunki i zaparcia.

Warto wiedzieć, że objawy niedoboru witaminy B12 w skrajnych przypadkach mogą przypominać demencję – dlatego tak ważne jest, aby diagnozę uzyskać poprzez badania laboratoryjne i wywiad lekarski. Ważne jest, by nie ignorować neurologicznych symptomów braku kobalaminy, ponieważ długotrwale lekceważone objawy niedoboru witaminy B12 mogą powodować nieodwracalne zmiany w układzie nerwowym. Ze względu na możliwość wystąpienia wyłącznie objawów neurologicznych – bez anemii – wiele osób może mylić niedobór witaminy B12 z depresją czy chorobami tarczycy.

Kto jest najbardziej narażony na niedobory witamin z grupy B?

Do osób najbardziej narażonych na niedobory witamin z grupy B należą:

• Weganie – ze względu na fakt występowania niektórych witamin (głównie witaminy B12 i B2) głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego. W przypadku wegan największe wyzwanie stanowi kobalamina – ponieważ w zasadzie nie występuje w produktach roślinnych w przyswajalnej formie.
• Seniorzy – zmniejszone wchłanianie witamin u osób starszych, występowanie dolegliwości związanych z układem pokarmowym oraz stosowanie leków moczopędnych czy przeciwcukrzycowych może powodować większe zapotrzebowanie na witaminy z grupy B.
• Kobiety w ciąży i karmiące – ze względu na to, że w okresie ciąży zapotrzebowanie na witaminy z grupy B wzrasta, a organizm kobiety powinien zapewnić je we właściwej ilości zarówno dla siebie, jak i płodu, przyszłe mamy również znajdują się w grupie ryzyka, jeśli chodzi o niedobory.
• Osoby narażone na długotrwały stres – ponieważ stres realnie zwiększa zużycie witamin w organizmie oraz może zaburzać ich metabolizm, osoby chronicznie zestresowane mogą odczuwać ich niedobór na co dzień, na przykład poprzez zmęczenie, problemy ze snem oraz kłopoty z koncentracją.
• Cierpiący na choroby przewodu pokarmowego – ze względu na fakt, że wiele witamin z grupy B – by prawidłowo się wchłaniać – wymaga odpowiedniego funkcjonowania żołądka i jelit, choroba Crohna, celiakia czy resekcja jelita (zmniejszenie narządu) mogą powodować zwiększone zapotrzebowanie.
• Nadużywające alkoholu – nadmierne picie alkoholu to szybka droga do niedoborów witamin z grupy B. Dlaczego? Ponieważ to właśnie alkohol zaburza procesy wchłaniania witamin, zwiększa ich zużycie w reakcjach metabolicznych oraz – ze względu na działanie moczopędne – przyspiesza ich wydalanie z organizmu.
• Osoby przyjmujące niektóre leki – niektóre środki farmakologiczne mogą z powodzeniem zaburzać wchłanianie witamin z grupy B. Mowa tutaj przede wszystkim o obecnej w lekach na cukrzycę metforminie, która zaburza wchłanianie kobalaminy w jelicie, diuretykach oraz lekach przeciwpadaczkowych (z fenobarbitalem, który może zwiększać metabolizm witaminy B6 i B9).
• Sportowcy – im większy wysiłek, tym wyższe zużycie energii. Ponieważ witaminy z grupy B uczestniczą w metabolizmie tłuszczów, białek oraz węglowodanów, a przy tym rozpuszczają się w wodzie (którą tracimy podczas wysiłku), osoby aktywnie trenujące powinny zadbać o systematyczne ich uzupełnianie.

Jak diagnozuje się niedobory witamin z grupy B?

Jeśli chodzi o niedobór witaminy B – objawy nie zawsze są wystarczającą informacją, by móc stwierdzić jednoznacznie, gdzie leży źródło problemu. Aby móc skutecznie zdiagnozować niedobory witamin z grupy B oraz ich przyczyny, należy połączyć wykonanie badań laboratoryjnych z wywiadem lekarskim – podczas którego specjalista oceni czy występujące dolegliwości (na przykład osłabienie, problemy z koncentracją) mogą wiązać się z niedoborami. Najpopularniejszymi badaniami krwi w przypadku chęci zdiagnozowania niedoborów witamin z grupy B pozostaje badanie kobalaminy i kwasu foliowego. Jeśli wymaga tego sytuacja, lekarz zleca także badania dodatkowe – między innymi na poziom homocysteiny, witaminy B6 czy tiaminy. Ze względu na objawy, które mogą wynikać z wielu różnych przyczyn (nie tylko z niedoboru konkretnej witaminy z grupy B) oraz specyfikę i mniejszą dostępność niektórych badań – diagnozowanie niedoborów witamin z tej grupy powszechnie uznaje się za trudne. Warto wiedzieć, że poziom konkretnej witaminy z grupy B we krwi nie zawsze odzwierciedla jej poziom w tkankach – dla przykładu: poziom witaminy B6 zmienia się wraz z natężeniem stresu czy lęku, z kolei kobalamina w surowicy może pozostawać w normie, nawet wtedy gdy mózg będzie wciąż miał jej niedobór. Jak rozpoznać niedobór witamin z grupy B? Przede wszystkim – wykonując badanie krwi. Pamiętajmy, że przyczyny niedoborów witamin z grupy B – ze względu na swoje podobieństwo do symptomów innych problemów zdrowotnych – bardzo często bywają mylone, utrudniając rzetelną diagnozę.

Skutki długotrwałych niedoborów witamin z grupy B

Chociaż wiele osób ze względu na towarzyszące im symptomy zgłasza lekarzowi niedobór witaminy B – objawy typowe dla niego mogą wynikać z zupełnie innych problemów zdrowotnych. To właśnie dlatego tak ważne jest, aby zadbać o rzetelną diagnozę. Do najczęściej występujących skutków długotrwałych niedoborów witamin z grupy B zaliczyć można:

• zaburzenia równowagi,
• pojawienie się stanów lękowych i depresyjnych,
• mrowienie oraz drętwienie kończyn,
• encefalopatię Wernickego,
• otępienie,
• anemię megaloblastyczną,
• podwyższenie poziomu homocysteiny – aminokwasu, powstającego w organizmie na skutek metabolizmu metioniny (wysoka homocysteina wiąże się z wyższym ryzykiem zachorowania między innymi na udar mózgu i miażdżycę),
• spowolnienie metabolizmu,
• wystąpienie wady cewy nerwowej u płodu – w przypadku kobiet w ciąży,
• stany zapalne skóry,
• trwałe uszkodzenie nerwów,
• zachorowanie na mokrą postać beri-beri – przy skrajnym niedoborze tiaminy.

Pamiętajmy, że objawy niedoboru witamin z grupy B bardzo często przypominają również symptomy innych dolegliwości – dlatego tak ważne jest, aby zdiagnozować się dwutorowo: poprzez badanie laboratoryjne i wywiad medyczny. Dla przykładu – objawy niedoboru witaminy B6 mogą zostać pomylone chociażby z chronicznym przemęczeniem, niedoborem witaminy A i E czy żelaza, z kolei objawy niedoboru witaminy B12 z brakiem witaminy B9, demencją oraz uciskiem nerwów.

Jak zapobiegać niedoborom witamin z grupy B?

Chociaż na podstawie dokuczających nam symptomów możemy przypuszczać, że w  naszym organizmie występuje niedobór witaminy B – objawy rzadko okazują się być jednoznaczne. Aby móc określić czy spadek nastroju, problemy skórne czy kłopoty z koncentracją wynikają właśnie z braku tych witamin, konieczne pozostaje zrobienie badań krwi. Jeśli zależy nam na zapobieganiu niedoborom witamin z grupy B, warto jest wprowadzić w swoją codzienną rutynę kilka istotnych zasad:

• dbaj o różnorodną dietę – regularnie sięgaj po produkty bogate w witaminy z grupy B: mięso, ryby, jaja, owoce morza, mleko, pieczywo pełnoziarniste, otręby, zielone warzywa liściaste, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona, niektóre owoce (na przykład banany),
• ogranicz spożywanie alkoholu – pamiętaj, że każda jego dawka wiąże się z gorszą wchłanialnością witamin z grupy B oraz szybszym usuwaniu ich z organizmu,
• unikaj stresu – który może rozregulować poziom witamin z grupy B w organizmie (przede wszystkim witaminy B6),
• regularnie wykonuj badania krwi, mające na celu ocenę poziomu poszczególnej witaminy z grupy B,
• dbaj o sen i regenerację – badania kliniczne nie wykluczają związku odpowiedniego poziomu witamin z grupy B we krwi z jakościowym sen, dlatego tak ważne jest, aby zapewnić organizmowi odpowiednią regenerację nocną i w ciągu dnia.

Jeśli od jakiegoś czasu towarzyszą Ci typowe objawy niedoboru witaminy B12 – kobalaminy – a przy tym pozostajesz na diecie wegańskiej lub wegetariańskiej, zadbaj o odpowiednio dobraną suplementację. Dlaczego jest to tak ważne? Ponieważ to właśnie ta konkretna witamina jest obecna głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego – wołowinie, cielęcinie, drobiu, dziczyźnie, rybach i owocach morza.

Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Jeśli podejrzewamy u siebie brak witamin z grupy B, konieczna pozostaje konsultacja z lekarzem – wszystko po to, aby móc określić czy rzeczywiście symptomy jakie nam towarzyszą, wskazują na niedobory. Jeśli tak jest – warto dowiedzieć się też jakie są dokładne przyczyny niedoboru witamin z grupy B. Bardzo często pierwszą motywacją do tego, by umówić wizytę lekarską, pozostają zaobserwowane przez nas objawy niedoboru witamin z grupy B – zmęczenie, rozdrażnienie, suchość oraz zaczerwienienie skóry, kłopoty z koncentracją czy snem. Kiedy warto zdecydować się na konsultację z lekarzem?

• Gdy odczuwamy typowe dla niedoborów witamin z grupy B objawy – jesteśmy zmęczeni i rozdrażnieni, mamy trudności z koncentracją i pamięcią, skóra stała się sucha i zaczerwieniona, wystąpiły problemy ze snem, nudności, pęknięcia w kącikach ust.
• Kiedy należymy do osób szczególnie narażonych na niedobór witamin z grupy B – jesteśmy w ciąży, karmimy piersią, stosujemy niektóre leki, przebywamy na diecie wegańskiej bądź wegetariańskie, nadużywamy alkoholu, przekroczyliśmy 65. rok życia, wchłanianie witamin odbywa się nieprawidłowo (na przykład za sprawą usunięcia części jelita).
• W przypadku pojawienia się symptomów, świadczących o zaawansowanej postaci niedoboru – zaburzeń równowagi, mrowienia i drętwienia kończyn, bladości, duszności, kołatania serca, oczopląsu, trudności z mówieniem oraz utrzymaniem stabilnego chodu.

Miejmy na uwadze, że przyczyny niedoboru witamin z grupy B mogą wynikać z wielu różnych kwestii – nie tylko stylu życia czy diety, ale również stosowania konkretnych leków – dlatego tak ważne jest, aby do leczenia braku witamin podejść w sposób kompleksowy, obejmujący wiele obszarów.