Ashwagandha

Ashwagandha to roślina z rodziny psiankowatych, występująca naturalnie w Indiach, na Bliskim Wschodzie i w niektórych częściach Afryki. Surowcem wykorzystywanym w suplementacji jest przede wszystkim korzeń, który zawiera związki bioaktywne – witanolidy, alkaloidy i sitoindozydy.

W Ajurwedzie ashwagandha była traktowana jako rasayana – środek odmładzający, wzmacniający i przywracający równowagę. Dziś badania naukowe potwierdzają jej właściwości adaptogenne, antyoksydacyjne i wspierające układ nerwowy.

W starożytnych Indiach, Ashwagandha była szeroko stosowana jako zioło wzmacniające i odmładzające. Tradycyjne teksty ajurwedyjskie opisywały ją jako “rasayana”, czyli środek odmładzający, mający na celu poprawę zdrowia i długowieczności.

Starożytni indyjscy lekarze stosowali Ashwagandhę do leczenia szerokiego spektrum dolegliwości, w tym stresu, bezsenności, zaburzeń nerwowych i zapalnych. Była także używana jako tonik wzmacniający dla dzieci oraz środek wspomagający regenerację i zwiększenie energii u dorosłych.

W średniowiecznej medycynie islamskiej Ashwagandha również znalazła swoje miejsce. Była ceniona za swoje właściwości uspokajające i wzmacniające, a jej stosowanie było zalecane w leczeniu chorób zapalnych oraz zaburzeń nerwowych.

Współcześnie Ashwagandha zyskała na popularności na Zachodzie, gdzie jest intensywnie badana pod kątem jej właściwości zdrowotnych i potencjalnych korzyści w terapii wielu schorzeń. Badania kliniczne potwierdzają jej skuteczność w redukcji stresu, poprawie funkcji poznawczych, a także wzmocnieniu układu odpornościowego i sercowo-naczyniowego.

Ashwagandha posiada bogaty profil chemiczny, który przekłada się na szerokie spektrum korzyści zdrowotnych. Składa się z ponad 80 substancji bioaktywnych, w tym witanolidów, alkaloidów, garbników, flawonoidów, glikozydów, saponin, kumaryn i steroli. Te składniki różnią się zawartością w różnych częściach rośliny, takich jak korzeń, liście, łodygi i owoce, oraz są zależne od warunków geograficznych, fazy wzrostu i pory roku.

• Adaptogenne i redukcja stresu: Ashwagandha jest znana ze swoich właściwości adaptogennych, które pomagają organizmowi radzić sobie ze stresem i adaptować się do niego. Witanolidy obecne w ashwagandzie pomagają regulować poziom kortyzolu, hormonu stresu, co prowadzi do poprawy ogólnego samopoczucia i zwiększenia odporności na stresory.
• Wsparcie zdrowia psychicznego: Dzięki wpływowi na neuroprzekaźniki, takie jak serotonina i dopamina, ashwagandha może łagodzić objawy lęku i depresji. Jej regularne stosowanie wspiera zdrowie psychiczne, poprawiając nastrój i redukując napięcie nerwowe.
• Poprawa jakości snu: Ashwagandha może poprawić jakość snu i regulować rytm dobowy, co jest kluczowe dla regeneracji organizmu i zdrowia psychicznego. Składniki bioaktywne w ashwagandzie pomagają w osiągnięciu głębszego i bardziej regenerującego snu.
• Wzmocnienie układu odpornościowego: Ashwagandha wykazuje działanie immunomodulujące, które może zwiększać aktywność komórek odpornościowych, takich jak makrofagi, oraz wspierać produkcję przeciwciał. Zmniejsza również stan zapalny poprzez regulację cytokin prozapalnych i przeciwzapalnych.
• Zwiększenie energii i wytrzymałości: Ashwagandha może poprawiać poziom energii i wytrzymałość fizyczną, co jest korzystne dla osób aktywnych fizycznie oraz tych, którzy muszą radzić sobie z intensywnym wysiłkiem psychicznym. Witanolidy wspierają produkcję ATP, co zwiększa dostępność energii na poziomie komórkowym.
• Wsparcie hormonalne i zdrowie tarczycy: Ashwagandha może wspierać funkcje tarczycy poprzez regulację poziomu hormonów, co jest korzystne dla osób z problemami związanymi z niedoczynnością tarczycy. Pomaga również w utrzymaniu równowagi hormonalnej w organizmie.

Wspomaganie funkcji poznawczych: Ashwagandha wspiera funkcje poznawcze, takie jak pamięć i koncentracja, co jest szczególnie korzystne dla studentów oraz osób pracujących umysłowo. Poprawia krążenie krwi w mózgu oraz chroni komórki nerwowe przed stresem oksydacyjnym.

Jednym z najczęściej powtarzanych twierdzeń o ashwagandzie jest jej zdolność do obniżania poziomu stresu. Naukowcy sprawdzili to w badaniach klinicznych:

• Chandrasekhar et al., 2019 – w badaniu z udziałem 64 osób z przewlekłym stresem, suplementacja 600 mg ekstraktu dziennie przez 8 tygodni spowodowała znaczące obniżenie poziomu kortyzolu w surowicy (średnio o 27%). Uczestnicy zgłaszali również poprawę jakości życia i zmniejszenie objawów lękowych.
• Lopresti et al., 2020 – metaanaliza badań klinicznych potwierdziła, że ashwagandha zmniejsza objawy lęku i poprawia adaptację do stresu, choć skuteczność zależy od dawki i formy ekstraktu.


Ashwagandha działa nie jako szybki „uspokajacz”, ale jako środek, który przy regularnym stosowaniu wspiera równowagę osi HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza), czyli kluczowego mechanizmu odpowiedzialnego za reakcję stresową.

Ashwagandha znajduje zastosowanie w leczeniu i wspieraniu zdrowia w wielu obszarach:

• Wsparcie dla tarczycy: Ashwagandha może wspierać zdrowie tarczycy, pomagając w regulacji poziomu hormonów i wspierając funkcje metaboliczne organizmu.
• Redukcja stresu i napięcia: Dzięki swoim właściwościom adaptogennym, Ashwagandha pomaga w redukcji stresu i napięcia, wspierając układ nerwowy i poprawiając ogólne samopoczucie.
• Poprawa funkcji poznawczych: Ashwagandha wspiera pamięć, koncentrację i ogólną funkcję mózgu, co jest korzystne dla osób pracujących umysłowo oraz studentów.
• Wsparcie w nauce: Dzięki poprawie koncentracji i pamięci, Ashwagandha może być pomocna dla osób, którzy muszą przyswajać dużą ilość informacji.
• Regulacja hormonów: Ashwagandha wspiera równowagę hormonalną, co może być korzystne dla zdrowia reprodukcyjnego oraz w leczeniu zaburzeń hormonalnych.

W literaturze naukowej stosowane są różne dawki, jednak widać wyraźne wzorce:

• 300–600 mg ekstraktu dziennie – to dawka najczęściej stosowana w badaniach klinicznych, zapewniająca działanie adaptogenne.
• Sproszkowany korzeń – dawki od 2 do 5 g dziennie, jednak trudno kontrolować zawartość substancji aktywnych.
• Ekstrakty wysoko standaryzowane – czasami stosuje się mniejsze dawki (200–300 mg), ale z wyższą zawartością witanolidów (np. 10%).

Często pojawia się pytanie: jak szybko można poczuć działanie ashwagandhy? 

Pierwsze efekty

Poprawa snu, zmniejszenie napięcia nerwowego – mogą pojawić się już po 1–2 tygodniach.

Stabilne efekty

Regulacja kortyzolu, poprawa wydolności i energii – zwykle wywymagają 6–8 tygodni.

Efekty hormonalne

np. wzrost testosteronu, poprawa parametrów nasienia obserwuje się po minimum 8–12 tygodniach regularnej suplementacji.

Ashwagandha jest uznawana za bezpieczny suplement, jednak nie u wszystkich działa identycznie. Możliwe działania niepożądane to:

• senność,
• spadek ciśnienia krwi,
• dolegliwości żołądkowe (nudności, biegunki),
• u osób z nadczynnością tarczycy – potencjalne nasilenie objawów ze względu na wpływ na hormony T3/T4.

W praktyce, jeśli celem jest redukcja stresu i poprawa snu, najlepiej sięgać po przebadane preparaty.

W badaniach klinicznych suplementacja trwała zwykle od 8 do 12 tygodni i nie wykazywała poważnych działań ubocznych.

• Codzienne stosowanie w dawkach 300–600 mg ekstraktu jest bezpieczne.
• Przy dłuższym stosowaniu (powyżej 6 miesięcy) rekomenduje się robienie przerw co kilka miesięcy, aby organizm nie przyzwyczaił się do działania.
• Nie ma jednoznacznych danych wskazujących na szkodliwość długoterminowej suplementacji, ale ostrożność jest zalecana.


Wpływ na gospodarkę hormonalną jest jednym z najczęściej dyskutowanych tematów.

• U mężczyzn – badania wskazują na wzrost testosteronu i poprawę parametrów nasienia. W badaniu z 2013 roku suplementacja 675 mg ekstraktu dziennie przez 90 dni poprawiła jakość nasienia i zwiększyła poziom testosteronu.
• U kobiet – brak dowodów na niekorzystne skutki, ale ze względu na możliwy wpływ na tarczycę należy zachować ostrożność.

Tarczyca – kilka badań sugeruje, że ashwagandha może zwiększać poziom T3 i T4, dlatego osoby z nadczynnością tarczycy powinny jej unikać lub stosować wyłącznie pod kontrolą lekarza.

Ashwagandha może wchodzić w interakcje z:

• lekami uspokajającymi i nasennymi – może nasilać ich działanie,
• lekami przeciwdepresyjnymi – istnieje ryzyko interakcji,
• lekami na tarczycę – może wpływać na poziomy hormonów,
• lekami na nadciśnienie – dodatkowe obniżenie ciśnienia.


Z tego względu osoby przewlekle leczone powinny skonsultować stosowanie z lekarzem.

Pora dnia może zależeć od celu suplementacji:

• Rano – lepsza energia i koncentracja w ciągu dnia.
• Wieczorem – ułatwienie zasypiania i głębszy sen.
• Podział dawki – część osób stosuje połowę dawki rano, połowę wieczorem, co daje stabilne efekty.

Badania potwierdzają pozytywny wpływ na jakość snu:

• Deshpande et al., 2020 – u osób z bezsennością suplementacja 300 mg dwa razy dziennie przez 10 tygodni poprawiła jakość snu o 72%.
• Mechanizm działania obejmuje redukcję stresu, obniżenie kortyzolu i zwiększenie aktywności GABAergicznej w mózgu.